Vorm- en leibomen

                                                                       Overzicht assortiment vorm- en leibomen
                                                                       Voorbeelden van vorm- en leibomen

Lei- en vormbomen zijn door jarenlang leiden en/of snoeien gevormd tot bijvoorbeeld natuurlijke parasols, platte schermen of strakke kegels. Vormbomen zijn binnen de hedendaagse tuinarchitectuur bijna niet meer weg te denken. Verschillende vormen zijn een verrijking van het lijnenspel in veel tuinen. Ze kennen vele toepassingen en passen ook vrijwel altijd in een kleine tuin. Hieronder enkele opvallende feiten over het ontstaan en de toepassing van lei- en vormbomen.

Topiary
In oude geschriften over tuinkunst werden de veelsoortige vormen van gesnoeide bomen en hagen topiary genoemd. Het verschijnsel stamt al uit de tijd van Julius Caesar, maar beroemd werd deze kunst pas door het boek Hypnerotomachia Poliphili (1499) van Francesco Colonna waarin een topiary-verzameling stond afgebeeld. Hij introduceerde ook fantasievormen en menselijke en dierlijke figuren bij het grote publiek.

Praktische boomvormen
Vorm- en leibomen werden tot de komst van het prikkeldraad ook vaak door boeren gebruikt als veekering, erfafscheiding of zonwering. Respectievelijk door het gebruik van gesnoeide houtwallen, heggen en leilinden. De laatste gaven in de zomer de gewenste schaduw maar  beperkte de lichtinval in de winter nauwelijks. Ook nu nog zijn leilindes bijzonder populair.

Decoratief leifruit
Het leiden van fruitbomen – kortweg leifruit – is in een ver verleden uit praktische overwegingen ontstaan. Dicht tegen een zonverwarmde muur rijpt het fruit beter, zodat het buigen, leiden en vormen van takken tegen een muur beter fruit oplevert. In 1561 wordt er voor het eerst over geschreven. Met de komst van nieuwe teelttechnieken heeft deze snoeikunst vooral een decoratieve functie gekregen. Toch leveren deze bomen nog steeds een maximale fruitoogst op van hoge kwaliteit.

De centrale etagelinde
Een mooie historische toepassing is de in etages gesnoeide lindeboom, waarbij de onderste etage gestut wordt door een kring van palen. Onder de oude bomen werden markten gehouden, werd recht gesproken en nieuws uitgewisseld. De linde stond centraal in vele dorpen.